Ο τέως ή ο πρώην;

Είναι δείγμα της ραγδαίας υποβάθμισης της γλώσσας μας η σύγχυση και μεταξύ των ακόλουθων ζευγαριών λέξεων:

α) τέως και πρώην: Τέως σύζυγος, τέως υπουργός πολιτισμού είναι μόνο ο προκάτοχος του νυν συζύγου, του νυν υπουργού. Πάντα δηλαδή ο τέως είναι ένας. Αντίθετα, πρώην είναι όλοι όσοι κατείχαν μια θέση πριν από τον τωρινό κάτοχο της θέσης, αλλά με την εξαίρεση του αμέσως προηγούμενου.

 Το επίρρημα πρώην στην αρχαία ελληνική σήμαινε
προχτές, ενώ το τέως είχε πολλές σημασίες: εντωμεταξύ, ως μια χρονική στιγμή, ως τώρα. Με μια φτιαχτή διάκριση, στο επίρρημα πρώην δόθηκε η επιθετική σημασία με την οποία το χρησιμοποιούμε σήμερα, ενώ το τέως αποδιδόταν σ’ εκείνον που είχε ένα αξίωμα αμέσως πριν απ’ αυτόν που το έχει σήμερα (ή που το είχε τελευταίος και δεν τον διαδέχτηκε άλλος γιατί το αξίωμα καταργήθηκε). Έτσι, τέως πρωθυπουργός ήταν αυτός που ήταν πρωθυπουργός πριν απ’ τον σημερινό, ο προκάτοχος του σημερινού. Ωστόσο, γι’ αυτή την περίπτωση σήμερα χρησιμοποιούμε το σαφέστατο ο προηγούμενος ή το ο πρώην. Σήμερα το τέως, πέρα από τη σημασιολογική σύγχυση του παρελθόντος, επικράτησε να το χρησιμοποιούμε είτε χωρίς άρθρο ως συνώνυμο του πρώην, είτε, πιο συχνά, για τους έκπτωτους μονάρχες: ο τέως βασιλιάς της Βουλγαρίας, ο τέως (ως ουσιαστικό: με κάποιον ειρωνικό τόνο, ο έκπτωτος βασιλιάς της Ελλάδας).
 
β) άμεσα και αμέσως: Άμεσα σημαίνει απευθείας, χωρίς μεσάζοντα, ενώ αμέσως σημαίνει τώρα, χωρίς καθυστέρηση. Είναι σχεδόν κανόνας αυτός ο κομματικός βαρβαρισμός που επιβλήθηκε από την αργκό των συνδικαλιστὠν όλου του πολιτικού φάσματος.


λάθη γλωσσικά.Τα περισσότερα μορφολογικά γλωσσικά λάθη, που τα επισημαίνουν ειδικοί και μη, από πραγματικό πόνο για τον «εκφυλισμό» της γλώσσας μας, στην πραγματικότητα εί­ναι ηχητικές μεταβολές των λέξεων που γίνονται σύμφωνα με κάποια γλωσσικά φαινόμενα της πορείας της προφορικής γλώσσας (σύμφωνα με κάποιους νόμους, με κανόνες) και καθιερώ­νονται, ενώ οι παλιοί τύποι παραμερίζονται και με τον καιρό ξεχνιούνται (οι μεταβολές αυτές διευκολύνουν την προφορά των λέξεων – οι νέοι τύποι προφέρονται πιο εύκολα). Αυτά τα φαινόμενα υπήρχαν και στην αρχαία ελληνική, από όπου δίνουμε μερικά παραδείγματα:

*   ο αμφιφορεύς (το δοχείο που το πιάνουμε από δύο λαβές) έγινε αμφορεύς

*   το βάρεθρον έγινε βάραθρον

*   ο έβδεμος έγινε έβδομος

*   ο Ερχομενός έγινε Ορχομενός

*   ο λαιμόμαργος έγινε λαίμαργος

*   το μεγάραρον έγινε μέγαρον

*   ο οβελός έγινε οβολός

*   ο ομόμιλος έγινε όμιλος

*   ο οστακός έγινε αστακός

*   ο Παλαμομήδης έγινε Παλαμήδης

*   η τετράπεζα (έπιπλο με τέσσερα πόδια) έγινε τράπεζα

• Φαίνεται λοιπόν καθαρά ότι οι αρχαιοελληνικές λέξεις που μεταβλήθηκαν από τα αρχαία ακόμη χρόνια έμειναν στη γλώσσα με τη νέα τους μορφή – και δε θεωρούνται λάθη. Eπομένως και οι νεοελληνικοί τύποι που προέρχονται από παρόμοιες μεταβολές πρέπει να θεωρούνται «νόμιμοι» και η χρήση τους θεμιτή, αφού σχηματίστηκαν σύμφωνα με συ­γκεκριμένους νόμους που διέπουν τον τρόπο με τον οποίο μετασχηματίζεται σταδιακά η γλώσσα στα χείλη του λαού. Από αυτούς τους «λαθεμένους» τύπους σήμερα άλλοι έχουν επικρατήσει και έχουν καθιερωθεί, άλλων η χρήση τείνει να γενικευτεί ή έχει ήδη γενικευτεί, άλλοι χρησιμοποιούνται από λιγότερους ή περισσότερους. Μερικά παραδείγματα:


*   ο αθλητίατρος έγινε αθλίατρος

*   ο ανενημέρωτος έγινε ανημέρωτος

*   το αντεπεξέρχομαι έγινε ανταπεξέρχομαι

*   το απογοητεύω έγινε απαγοητεύω

*   το απαθανατίζω έγινε αποθανατίζω

*   ο ομφαλός έγινε αφαλός

*   η σεισουράδα έγινε σουσουράδα

*  ο σιρόκος έγι νε σορόκος

*  το στενοχωρώ έγινε στεναχωρώ

Τα πιο συχνά από τα γλωσσικά φαινόμενα σύμφωνα με τα οποία γίνονται αλλαγές στη γλώσσα («λάθη» που συνήθως επισημαίνονται από μελετητές της γλώσσας) είναι η αφομοίωση και η ανομοίωση, η απλολογία, η αναλογία και ο πλεονασμός. Για το καθένα από αυτά τα φαινόμενα, υπάρχει ιδιαίτερο λήμμα. (…) Επαληθεύονται λοιπόν οι σχετικές ρήσεις Usus loquendi norma est και Usus legem facit, των οποίων το νόημα είναι: η χρήση των γλωσσικών στοιχείων και η λειτουργία τους είναι αυ­τή που δημιουργεί κανόνες και νόμους γι’ αυτά. Με άλλα λόγια: Ό,τι θεωρείται αρχικά λάθος, με τη μακρόχρονη χρήση καθιερώνεται, θεωρείται σωστό και γίνεται  κανόνας και νόμος. (…)



ΠΗΓΗ: http://sarantakos.wordpress.com